Files en spits
Hoe ontstaat een file? Spookfiles en schokgolven uitgelegd
Je staat stil, rijdt daarna weer door en ziet nergens een ongeluk of versmalling. Zo'n spookfile heeft wel degelijk een oorzaak, en jij kunt helpen hem te voorkomen.
Een weg heeft een maximum
Elke rijstrook kan maar een beperkt aantal auto's per uur verwerken. Hoeveel precies, hangt af van de snelheid, de afstand tussen de auto's, het aandeel vrachtwagens en het weer. Als vuistregel kun je uitgaan van zo'n 2.000 personenauto's per rijstrook per uur. Komt er meer verkeer aan dan de weg kan verwerken, dan ontstaat er een rij. Dat is een file.
Het lastige is dat de weg vlak voor die grens nog prima lijkt te lopen. Het verkeer rijdt dicht op elkaar, maar wel op snelheid. Er is dan alleen geen ruimte meer om kleine verstoringen op te vangen.
Knelpunten: waar files meestal beginnen
De meeste files beginnen op vaste plekken, waar het aantal rijstroken kleiner wordt of waar veel auto's van baan wisselen:
- Invoegstroken en knooppunten: auto's die invoegen of naar een andere snelweg willen, wisselen van strook. Daarbij remt het verkeer op de doorgaande stroken net even.
- Rijstrookversmallingen: van drie naar twee stroken betekent een derde minder capaciteit.
- Hellingen en tunnels: bij een helling of een tunnelbak verliezen auto's, en vooral vrachtwagens, ongemerkt snelheid. Bestuurders vertragen ook vaak een beetje bij het inrijden van een tunnel.
- Weefvakken: stukken waar invoegend en uitvoegend verkeer elkaar kruist, zoals tussen twee dicht op elkaar liggende aansluitingen.
Op File-info zie je bij knooppunten en tunnels daarom vaak terugkerende meldingen.
De spookfile: een file zonder oorzaak
Een spookfile, ook wel schokgolf genoemd, ontstaat zonder ongeluk of versmalling. Het begint klein. In druk verkeer remt één bestuurder iets te hard, bijvoorbeeld omdat iemand voor hem invoegt. De auto erachter remt net iets harder, want die reageert een fractie later. De volgende remt nog harder. Na een paar auto's staat er iemand stil.
Die stilstand verplaatst zich daarna tegen de rijrichting in. Aan de voorkant van de file rijden auto's weer weg, aan de achterkant sluiten nieuwe auto's aan. Zo schuift de golf met ongeveer 15 tot 20 km/u naar achteren. Daarom kom je soms in een file terecht op een plek waar op dat moment helemaal niets te zien is: de oorzaak ligt al lang achter de bestuurders voor je.
Een spookfile kan lang blijven bestaan. Zolang er aan de achterkant meer auto's aankomen dan er aan de voorkant wegrijden, lost hij niet op. Pas als het aanbod van verkeer daalt, bijvoorbeeld na de spits, verdwijnt de golf.
Ongelukken en kijkersfiles
Een ongeluk zet in één klap een of meer rijstroken dicht. De capaciteit valt dan veel verder terug dan bij een gewone versmalling, omdat ook de stroken ernaast trager rijden. Aan de andere kant van de vangrail ontstaat vaak een kijkersfile: bestuurders remmen af om te kijken. Ook dat is een vorm van schokgolf.
Rijkswaterstaat en de hulpdiensten zetten bij een ongeluk soms schermen neer om kijkersfiles te voorkomen. Jij kunt helpen door gewoon door te rijden en je ogen op de weg te houden.
Wat kun jij doen om files te voorkomen?
Je kunt de spits niet in je eentje oplossen, maar je rijgedrag maakt wel uit.
- Houd voldoende afstand. Met ruimte voor je hoef je minder hard te remmen als de auto voor je vertraagt. Zie ook afstand houden.
- Rijd gelijkmatig. Niet optrekken tot vlak achter je voorganger en dan weer remmen, maar rustig meedrijven op het tempo van de file.
- Wissel niet onnodig van rijstrook. Elke wissel dwingt de auto achter je om te remmen. In een file levert wisselen bijna nooit tijd op.
- Laat invoegers erin. Wie ruimte maakt voor invoegend verkeer, voorkomt dat iemand op het laatste moment moet duwen. Lees ook ritsen en invoegen op de snelweg.
- Gebruik adaptieve cruisecontrol verstandig. Goed afgestelde systemen remmen en accelereren rustiger dan veel mensen, en kunnen schokgolven dempen. Stel een ruime volgafstand in.
Waarom de file plotseling oplost
Iedereen kent het: je staat een kwartier stil, en dan rijdt het ineens weer alsof er niets aan de hand was. Dat komt doordat je het begin van de golf hebt bereikt. Aan de voorkant van een file trekken auto's op naar normale snelheid. Daar is geen knelpunt meer, de weg is gewoon weer vrij. De oorzaak, bijvoorbeeld een remmende auto of een invoeger, is soms al een half uur eerder voorbij.
Bij een file door een vast knelpunt, zoals een versmalling, voelt het anders. Daar rijd je na de versmalling weg en blijft het verkeer vaak nog een tijd druk en langzaam. Kijk op de verkeerskaart waar een file precies begint en eindigt: dan zie je vaak meteen of er een vast knelpunt achter zit.
Wat doet Rijkswaterstaat?
Boven veel snelwegen hangen matrixborden die automatisch een lagere snelheid tonen als het verkeer verderop stilstaat. Dat waarschuwt je voor de staart van een file en maakt de snelheidsverschillen kleiner. Op drukke trajecten worden extra rijstroken opengezet als spitsstrook. Lees daarover meer in de gidsen over matrixborden en spitsstroken.